نشست چهل و يكم
مروري بر آثار و جايگاه اركستر در موسيقي ايراني ( 86/9/23 )
سابقه تشکيل ارکستر
در دوره قاجار، همزمان با تشکيل سيستم نظامي و نياز به وجود ارکستري به همان سياق
جهت همراهي در مراسم ويژه در حضور سران حکومتي، به دوران محمد شاه قاجار باز مي
گردد. طبق اسناد و سفرنامه هاي موجود، اولين پيشنهاد تشکيل گروه نوازندگان نظامي
براي اجراي مارشها توسط عباس ميرزا به يکي از افسران روس در زمان سلطنت محمدشاه
قاجار مطرح شده است. اما شکل گيري اولين ارکسترهاي نظامي سازمان يافته در زمان
ناصرالدين شاه، توسط افسران قشون که از فرانسه به ايران آمده بودند صورت گرفت. در
اين ميان نقش موسيو لومر فرانسوي از سايرين برجسته تر و مؤثرتر بوده است؛ به گونه
اي که علاوه بر ضبط تعدادي از آثار وي و ساير دسته هاي زير نظر او در صفحات
گرامافون (1284 شمسي - تهران) بعدها نيز
شاگردانش در دارالفنون ، شعبه موزيک نظام را براي تربيت نوازندگان ارکسترهاي نظامي
سرپرستي کرده اند.
گشودن باب ارکستر
بصورتي معين با تعريف خاص خود در موسيقي دستگاهي ايران را شايد براي اولين بار
بتوان به کلنل وزيري نسبت داد که با رويکردي تخصصي و با زير بنايي از موسيقي
دستگاهي ايران به تشکيل مدرسه عالي
موسيقي و ارکستر آن از سال 1302 شمسي به بعد همت گمارد.
با تأسيس مراکز و
گروههاي هنري متعدد از اين تاريخ به بعد که به ارائه آثار خود بصورت کنسرت و اجراي
تآترهاي موزيکال مي پرداختند، رفته رفته براي تشکل گروهي نوازندگان (مصداق ارکستر
در اين دوره ) چه در تأتر، جوامع و کلوپهاي هنري، سينما، و .... و چه در ضبط صفحات
گرامافون که در دوره پهلوي اول به رشد روز افزوني نسبت به دوره قاجار رسيده بود
جايگاه ويژه اي فراهم آورد که در آثار ضبط
شده اين دوره به وضوح قابل بررسي است.
پس
از تأسيس راديو (ارديبهشت 1319 شمسي ) و احساس نياز بيشتر به وجود ارکسترهاي متعدد،
تغييراتي در مصاديق ساختاري و اجرايي اين تفکر رخ داد که خود بحثي مستقل و تخصصي
است که در اين خلاصه نمي گنجد. سري دوم
ضبط صفحات در دوره پهلوي دوم از سال 1326 تا 1338 (پايان عمر صفحات 78 دور و آغاز
نسل صفحات ريز شيار 33 دور و 45 دور تا دهه 50 شمسي) ادامه يافت. اسامي بسياري از
آهنگسازان اين دوره به همراه ارکسترهايشان وجود دارد که به موازات آن در برنامه هاي
راديو و همچنين موزيک فيلمهاي سينمايي که در آن روزگار آمار رو به فزوني دارند،
ديده مي شود. پيدايش برنامه هاي راديويي چون گلهاي جاويدان و گلهاي رنگارنگ در سال
1335 و به دنبال آن، يک شاخه گل ، گلهاي صحرايي، شما و راديو، با کاروان شعر و
موسيقي و ديگر برنامه هاي ادبي- هنري موجب گسترش بيش از پيش ارکسترهاي راديو و نقش
آن در اجراي موسيقي ايراني شده است که تأثيرات و تأثرات آن تا امروز در موسيقي ما
وجود دارد.
محمد رضا شرايلي
فهرست و
جزئيات برنامه
بخش اول: سخنراني
1- محمدرضا شرايلي:
ديسکوگرافي آثار ضبط شده ارکستري موسيقي ايراني بر روي صفحات سنگي( به همراه
پخش نمونه هاي صوتي)
2- شاهين فرهت: آثار
ارکستري در موسيقي ايراني
3- کامبيز روشن
روان: تجزيه و تحليل ساختاري
4- پرسش و پاسخ
تنفس 15 دقيقه
بخش دوم: اجراي
کنسرت (گروه کر ري را) به رهبري علي بلبلي و مديريت علي عزتي
معرفي اجرا کنندگان
موسيقي
گروه کر ري را
علي بلبلي- آهنگساز،
تنظيم کننده و سرپرست گروه
متولد 1342 در بابل،
داراي مدرک کارشناسي موسيقي از دانشگاه هنر، نوازنده ني و مدرس آواز، عضويت در گروه
کر دانشگاه هنر در سالهاي 1370الي1375، رهبر برگزيده گروه کر فرهنگسراهاي بهمن،
خاوران و اقوام، تدريس مباني موسيقي و آواز کلاسيک در کلاسهاي آزاد دانشکده موسيقي
هنر و هنرستان موسيقي سوره، کنسرتهاي متعدد در داخل و خارج از کشور، ساخت موسيقي
فيلم زن شرقي(منتخب جشنواره)، توليد آلبوم هاي صوتي « کوهستان» و «سفر شرقي»،
اجراهاي برگزيده در جشنواره هاي فجر، سرود انتظار، موسيقي محله و کسب رتبه ويژه از
جمله فعاليتهاي وي به شمار مي رود.
ليست اسامي
ارکستر«ري را»
گروه سوپرانو:
محبوبه فخانتي-آتيه سعادتمند بحري-زهرا حاجيان-الهام حاجيان-الهام کمانکش- مريم
ابراهيمي-نسيم آقازاده-رضوانه ولي-مرجان کمالي پور-سارا ياسيني-شهره شيدا
زاده-غزاله شيدا زاده-سميه فيض آبادي
گروه آلتو: خديجه
اسد بيگي-فاطمه احمدي-مهربان تورنگ- فرشته اسد بيگي-طراوت شايان-هما زارع منش-مهديه
اکبري-اعظم آقامحمدي-محبوبه آگاهي-رضيه لياقي-شوکت آهويي-طاهره ستاري-عاطفه حسن پور
گروه تنور:
اميرمقدسي-حامد کاظمي-مهدي شفق-افشين عزيزي-سعيد فتحي-حامد فيض آبادي-مهدي فيض
آبادي
گروه باس: مقتدا
افشار-احسان گيلوري-فرهنگ عزتي-مهدي تبريزي-محسن الوندي-حجت امجدي-فرزين
عبدالهي-محسن مؤمني
همخوانان: محبوبه
فخانتي-آتيه سعادتمند بحري-زهرا حاجيان-امير مقدسي-مقتدا افشار-حامد کاظمي-افشين
عزيزي
تکخوان: حامد کاظمي
نوازندگان:
محسن عزيزي: دمام
شاهين شاد پي: تمبک
نازنين بحيرائي: دف
کتايون ملک مطيعي:
سنتور
محسن فاضلي: تار
ميلاد پرصبر: تار
سميرا ابراهيمي:
کمانچه
کاوه معتمديان:
کمانچه
تينا پيرهادي: بربط
محسن صادقي: ني
شکوه محمودي: ني
ماني باستاني: پيانو
فهرست قطعات
1- سماع مولانا:
آهنگ از علي بلبلي، شعر از مولانا
2- چنگ رودکي: آهنگ
از روح الله خالقي، بيات اصفهان، شعر از رودکي
3- آي ليلي( ترانه
محلي گيلکي): تنظيم علي بلبلي
4- دائي بلال(ترانه
محلي لري): تنظيم علي بلبلي