نشستهای تخصصی پژوهش در موسیقی دستگاهی ایران

 

 مؤسسه فرهنگي هنري آواي مهرباني

 

 

مؤسسه فرهنگي هنري آواي مهرباني فعاليت رسمي خود را از بهار سال 1380با انگيزه مشارکت در شناخت، حفظ و پژوهش ميراث فرهنگي هنري ايران زمين با گرايش آموزش و پژوهش موسيقي آغاز کرد. در عرصه پژوهش موسيقي ايراني محور فعاليتهاي آواي مهرباني بردو پايه استوار است:

1- پژوهشهاي بنيادي   2- پژوهشهاي کاربردي

 

1- پژوهشهاي بنيادي : در عرصه پژوهشهاي بنيادي مهمترين فعاليت اين مؤسسه توليد آلبوم هاي پژوهشي است:

توليد آلبوم هاي صوتی و پژوهشي

 

مؤسسه آواي مهرباني از سال 1382 تهيه و توليد آثار صوتي و تصويري را آغاز کرد. پس از گذشت 6 سال با کسب تجارب فراوان در اين عرصه به نتايج سودمندي دست يافت که حاصل آن توليد بالغ بر80 آلبوم تا اين تاريخ ( شهريور86 ) است . در حال حاضر فايل بندي اين آثار به شرح زير است:

1-  توليد سري آلبوم هاي پژوهشي صوتي « مجموعه موسيقي ايراني »(27  شماره)

2-  توليد  مجموعه آلبوم هاي پژوهشي « آشنائي با دستگاهها و آوازها » شامل برگزيده آثار اساتيد قديم موسيقي ايراني (13شماره)

3-  توليد مجموعه آلبوم هاي « نغمه هاي آسماني » که شماره 1 آن با عنوان اذان و شماره 2 با عنوان مناجاتهاي قديمي توليد شده است.

4-       توليد مجموعه « موسيقي در ايران فرهنگي » 5 شماره

5-       توليد مجموعه « موسيقی نواحی ايران » 1 شماره

6-       توليد آلبومهای آزاد از آثار آهنگسازان روز 10شماره

7-  توليد نرم افزار (مولتي مديا) از مجموعه برنامه هاي « پژوهش در موسيقي دستگاهي ايران» 5 شماره

8-  توليد مجموعه آلبوم در فورمتVCD و DVD از مجموعه «پژوهش در موسيقي دستگاهي ايران»25شماره

9-       آثار در دست اقدام که بزودی توليد و منتشر می شوند: 25 شماره

 

 

2- پژوهشهاي کاربردي: در زمينه پژوهشهاي کاربردي مهمترين حرکت مؤسسه آواي مهرباني برگزاري سلسله نشستهاي تخصصي ماهانه پژوهش در موسيقي ايراني است. مهمترين دستاورد اين نشستها شفاف سازي و مستندسازي تاريخ موسيقي معاصر ايران است به طوري که به گفته برخي از اساتيد، ديگر کسي جرئت ندارد بدون سند حرف بزند.

 

****************

 

 

به منظور حفظ و پزوهش ميراث موسيقايي ايران زمين از فروردين سال 1382 سلسله نشستهائ پژوهشي با عنوان پژوهش در موسيقي دستگاهي ايران آغاز شد كه در آخرين جمعه هاي هر ماه بر گزار مي شد.

از آنجايي كه شناخت موسيقي هر قوم و ملتي بدون كاوش و مطالعه در آثار تاريخي و موسيقيايي آن سرزمين به دست نمي آيد ضرورت بررسي تاريخ موسيقي ايران با تكيه بر تاريخ ضبط صفحات موسيقي ايراني درحالي که بيش از يكصدسال از تاريخ اولين ضبط صفحه در ايران مي گذرد به عنوان منابع اصلي آموزش اين هنر ، مشخص مي شود؛ بدين منظور ، شناسايي ، معرفي ، دسته بندي و تجزيه و تحليل آثار ضبط شده دوره قاجار به عنوان موضوع و  دستور كار اين نشستها قرار گرفت و عنوان آن غالبا براساس نام نوازنده و يا خواننده ويا نام يك ساز انتخاب مي شد؛ گاهي نيز نام يك دوره ضبط صفحه بر آن نهاده شده است(مانند سفر پاريس). در طي سالهاي 82 ، 83 و 84 بخشهاي مختلف اين نشستها  به شرح زير بوده است :

درقسمت اول برنامه، ديسكوگرافي(صفحه شناسي) آثار موسيقي ضبط شده كه از دوره قاجارشروع شده است همراه با پخش نمونه هايي از صفحات ضبط شده در آن زمان ، ارائه مي شد؛ قسمت دوم جلسات را سخنراني هاي كارشناسي ويا كنسرت هاي پژوهشي  تشكيل  مي داد؛ در اين بخش علاوه بر كارشناسي آثارضبط شده وتجزيه وتحليل آنها از زواياي مختلف  ، بازخواني و يا  بازسازي اين آثار، توسط هنرمندان نيز اجرا مي شد و معمولا جذابترين قسمت برنامه را به خود اختصاص مي داده است. لازم به ذكر است كه مؤسسه آواي مهرباني تا کنون از هرگونه اعمال قضاوت و ارزشگذاري شخصي و سليقه اي در آثار گذشتگان و شيوه هاي اجرائي آنان خودداري نموده است .

با تداوم اين نشستها و افزايش تعداد مخاطبين از مهر ماه 83 با همکاري انجمن موسيقي محل برگزاري آن  به تالار رودكي انتقال يافت و از تابستان 85 فصل جديدي از نشستهاي تخصصي ماهانه پژوهش در موسيقي دستگاهي ايران با همکاري و حمايت دفتر موسيقي و بنياد رودکي آغاز شد و ادامه اين روند را به سمت پژوهش در لايه هاي عميق تري  از موسيقي دستگاهي ايران امکان پذير ساخت .

حاصل و دستاورد اين نشستها تا اين لحظه توليد بالغ بر 80 مقاله و متن سخنراني و 30 شماره نرم افزار و VCDوDVD است که فهرست عناوين آن به شرح زير است :

 

فهرست عناوين مقالات و متن سخنرانيها

 

1-          ديسکوگرافي آثار ضبط شدة موسيقي بانوان قاجار : امير منصور

2-          ديسکوگرافي آثار ضبط شده از سنتور نوازان قاجار : امير منصور

3-          پژوهشي در موسيقي دستگاهي ايران : مهري فريضي

4-          ديسکوگرافي آثار سيد احمدخان : امير منصور

5-          ديسکوگرافي آثار آقاحسينقلي فراهاني : امير منصور

6-          بررسي تطبيقي شيوه هاي کمانچه نوازي قديم و جديد : فرزاد جليل زادگان

7-          ديسکوگرافي آثار کمانچه دوره قاجار : امير منصور

8-          ديسکوگرافي آثار طاهرزاده : امير منصور

9-          شيوة نوازندگي جناب ميرزاحسينقلي : سيد وحيد بصام

10-      ديسکوگرافي آثار قربان خان شاهي : امير منصور

11-      ديسکوگرافي تصنيفهاي دورة قاجار : امير منصور

12-      سير تحول تصنيف در ايران: دکتر ساسان فاطمي

13-      وزن در موسيقي دستگاهي با تکيه بر تصانيف دوره قاجار: فريد خردمند

14-      ديسکوگرافي آثار باقرخان رامشگر : امير منصور

15-      شجره نامة باقرخان: ابوالحسن پازوکي

16-      بررسي ابعاد و خصوصيات کمانچه شش سيم باقرخان: حسين سالک

17-      بررسي تطبيقي شيوه هاي تارنوازي قديم و جديد : سيد وحيد بصام

18-      ديسکوگرافي تار دوره قاجار : امير منصور

19-      پژوهشي در الگوهاي تارهاي قديمي : دکتر مسعود مقدم

20-      ديسکوگرافي ساير خوانندگان دوره قاجار : امير منصور

21-      بررسي تطبيقي شيوه هاي آواز خواني طاهرزاده ، اقبال السلطان و عبدالله خان دوامي : دکتر هومان شکراللهي

22-      ديسکوگرافي آثار اقبال السلطان : امير منصور

23-      ديسکوگرافي آثار جناب دماوندي : امير منصور

24-      شرح حال و مروري بر آثار عارف قزويني : فريد خردمند

25-      بررسي تاريخي سفر پاريس در سال 1907 : امير منصور

26-      الگوهاي تار و شيوه هاي به دست گرفتن آن : سيد وحيد بصام

27-      بررسي شيوه هاي سنتور نوازي در دورة چهل سالة 1280 تا 1320 شمسي : شهاب منا

28-      ديسکوگرافي آثار ضبط شده سنتور در دوره چهل ساله: امير منصور

29-      ديسکوگرافي آثار ضبط شده از سليمان خان اميرقاسمي : امير منصور

30-      بررسي شيوة آواز خواني سليمان اميرقاسمي : مرتضي غزنوي

31-      نگاهي به شيوة سه تار نوازي ابولحسن صبا : فرشاد توکلي

32-      بررسي شيوة تارنوازي درويشخان : سلمان سالک

33-      ديسکوگرافي آثار ابوالحسن خان صبا : امير منصور

34-      گذري بر شيوة ني نوازي نايب اسدالله : سيد احسان عابدي

35-      ديسکوگرافي آثار ني نوازي دوره قاجار  : امير منصور

36-      تاريخ ضبط صفحه در ايران از ديدگاه موزيکولوژي : دکتر اميرحسين پورجوادي

37-      ديسکوگرافي آثار ضبط شدة 1284 شمسي در تهران : امير منصور

                37- نگاهي به تاريخ تحول ضبط موسيقي در خاورميانه : دکتر ساسان فاطمي

                38- ديسکوگرافي آثار عارف قزويني : امير منصور

39- نقش تحولات اجتماعي در روند تصنيف سازي(از1300تا1320شمسي): بهروز مبصري

40- ديسکوگرافي تصنيف از 1300تا1320شمسي: امير منصور

41- علي اکبر خان شهنازي(زندگي و تجزيه وتحليل آثار): داريوش طلائي

42- ديسکوگرافي علي اکبرخان شهنازي: امير منصور

43- تبار شناسي آثار ضبط شدة  مدرسه عالي موسيقي : سيدعلي رضا ميرعلينقي

44- ديسکوگرافي مدرسه عالي موسيقي و آثار کلنل وزيري: امير منصور

45- ديسکوگرافي آثار ضبط شدة چهارمضراب بر روي صفحات سنگي: مسيح آذرخش

46- پژوهشي در ساختار و جايگاه چهار مضراب در موسيقي دستگاهي : بابک خضرايي

47- ديسكوگرافي آثار اذان و مناجات ضبط شده بر روي صفحات سنگي : محمدرضا شرايلي

48- پژوهشي ميداني در جمع آوري نوحه هاي اصيل (نوحه خواني و موسيقي دستگاهي) : متين رضواني پور(زير نظر استاد مجيد کياني)

49- پژوهشي در موسيقي تعزيه: سعيد افزونتر

50-  زندگي نامه اديب خوانساري: بهروز مبصري

51- ديسکوگرافي آثار اديب خوانساري: محمدرضا شرايلي

52- تجزيه و تحليل 3 دوره آثار اديب خوانساري: سيد عليرضا ميرعلي نقي

53- شرح حال و زندگي سيداحمدخان سارنگي: بهروز مبصري

54- ديسکوگرافي آثار سيداحمدخان : محمدرضا شرايلي

55- تجزيه و تحليل ساختار موسيقي دستگاهي در آثار ضبط شده 1284شمسي: سلمان سالک

56- ديسکوگرافي، زندگي و اثار رضاقلي ميرزا ظلي: محمدرضا شرايلي

57- تجزيه و تحليل شيوه آوازخواني ظلي: پيمان نديمي فر و محمدرضا شرايلي

58- فرهنگ موسيقائي روحوضي: ساسان فاطمي

59- ديسكوگرافي آثار بازيگري تصانيف كميك و نمايش‌هاي موزيكال در صفحات گرامافون: محمدرضا شرايلي

60- حضور موسيقي در درام‌ها و نمايش‌هاي ايراني با گرايش طنز: مهدي لطفي

61-شرح حال و زندگي درويش خان: بهروز مبصري

62- ديسکوگرافي آثار درويش خان: محمدرضا شرايلي

63- تجزيه و تحليل آثار درويش خان: سلمان سالک

64- تجزيه و تحليل شيوه هاي کمانچه نوازي در دوره قاجار: استاد محمد رضا لطفي( در صورت موافقت استاد)

65- تجزيه و تحليل شيوه نوازندگي باقرخان رامشگر: حسين سالک

66- ديسکوگرافي شيخ کرنا: امير منصور

67- ديسکوگرافي قمرالملوک وزيري: امير منصور

68- سه تار در صفحه هاي فارسي: امير منصور

69- زواياي پنهان در تاريخ معاصر موسيقي ايران: امير منصور

70- ليبل شناسي صفحه هاي کمپاني پاته در سال 1307شمسي: امير منصور

71- ليبل شناسي و ديسکوگرافي کنسرت گرامافون ريکورد(1291شمسي): اميرمنصور

72- پيشگامان ديسکوگرافي فارسي: امير منصور

73- صفحه هاي کمپاني ادئون: امير منصور

74- درباره صفحه سنگي، ديسکوگرافي و ليبل شناسي: اميرمنصور

75- فهرستي از اسامي زنان موسيقي بر روي صفحه هاي سنگي فارسي: امير منصور

76- فهرستي از صفحه هاي:  TOP4 اميرمنصور

77- صفحه هاي فارسي کلمبيا در سال 1326شمسي: امير منصور

78- صفحه هاي سودوا در سال 1318شمسي: امير منصور

79- مروري تاريخ 5000 ساله ساز  عود : مجيد ناظم پور

80 -  ديسکوگرافي آثار اقبال آذر و بيگجه خاني : محمدرضا شرايلي

81- تجزيه و تحليل شيوه نوازندگي بيگجه خاني : داريوش پيرنياکان

 

 

فهرست اجراهاي موسيقي(تصويري)

 

1- دستگاه ماهور به شيوه سيد احمد خان:

اواز :منصور برهاني      تار:سلمان سالك      كمانچه :حسين سالك

2- تكنوازي كمانچه(كردي بيات): فرزاد جليل زادگان

3- تكنوازي كمانچه(اصفهان): حسين سالك

4- بيات ترك: آواز منصور برهاني      كمانچه : حسين سالك

5- همايون طاهرزاده: آواز : منصور برهاني   سنتور : منوچهر رضائي

6- تكنوازي در دستگاه ماهور(صفحه آقا حسينقلي): اجرا از سيد وحيد بصام

7- (ماهور اقبال السلطان): آواز : علي نمازي     تار : محمد زاده عبدالله

8- اجراي تكنوازي با كمانچه شش سيم باقرخان: حسين سالك

9- بازسازي و اجراي سه گاه قلي خان شاهي: آواز : منصور برهاني      سنتور : عاصمه فندرسكي 

  ضرب :رضا رياضي

10- بازسازي و اجراي نوا قلي خان شاهي: كمانچه : حسين سالك     آواز : منصور برهاني

11- كنسرت پژوهشي (آواز شور دوامي):آواز : روح الله شير محمد     سه تار : محمدرضاشيرمحمد

12- اجراي آواز بيات ترك اقبال: آواز : علي نمازي   تار : سلمان سالك   تمبك : حسين سالك

13- اجراي آواز اصفهان اقبال  :    آواز : علي نمازي    كمانچه : حسين سالك

14- كنسرت تكنوازي كمانچه در مايه دشتي(به ياد جناب) : حسين سالك

15- اجراي گروهي تصنيف از خون جوانان وطن : همسرايان :عاصمه فندرسكي ، باران رضائي ، مريم بختياري ، احسان عابدي     تار : سلمان سالك    سنتور : احمدرضاخواه    ني : احسان عابدي  

كمانچه : حسين سالك       ضرب : فريد خردمند

16- تكنوازي تار (اجراي رديف شور ميرزا عبدالله به شيوه آقا حسينقلي ) : سيد وحيد بصام

17- تكنوازي سنتور در دستگاه سه گاه : نازلي تحويلداري

18- تكنوازي سنتور در مايه اصفهان : نعمت قنبري

19- اواز اصفهان به شيوه امير قاسمي : آواز : مرتضي غزنوي     سنتور : نعمت قنبري

20- كنسرت پژوهشي(اجراي آواز ابوعطاي امير قاسمي) : آواز مرتضي غزنوي    تار سلمان سالك

21- تكنوازي سه تار در دستگاه نوا به شيوه صبا: فرشاد توکلي

22- شيوه ني نوازي نايب اسدالله : سيد احسان عابدي با همراهي ضرب فريد خردمند

23- اجراي تصانيف قديمي : گروه مهرباني . شامل :

1- تصنيف شهناز در دستگاه شور به روايت قلي خان شاهي(ضبط شده در سال 1285شمسي در تهران ) 2 – تصنيف حجاز در مايه ابوعطا به روايت رضاقلي خان نوروزي (ضبط شده در سال1909در لندن ) 3 – تصنيف دشتي به روايت رضاقلي خان در سفر لندن )

 4-تصنيف دشتي به روايت خانم ايران الدوله (ضبط شده در سال 1912در تهران )

تار :علي رضايي    سه تار : محمد رضا شير محمد      سنتور : سولماز بدري     كمانچه : نسيم سردشتي   بم تار : امين  ضرب : پويا نيك هوش   همسرايان : سولماز بدري ،فرشته جواهري ، باران رضايي ، مريم بختياري ،علي رضايي

 

24- کنسرت پژوهشي :  استاد حاتم عسکري

به همراه  اجراي آواز اصفهان نکيسا : موسي قهرماني با همراهي تار کورش يغمايي

اجراي آواز افشاري نکيسا: ناصر خوشبخت مروي با همراهي تار کوروش يغمايي

 

25- کنسرت پژوهشي گروه مهرباني به سرپرستي سلمان سالک شامل اجراي 6 تصنيف ضبط شده در سالهاي مذکور از خوانندگان بنام آن  دوره : قمرالملوک وزيري ، روح انگيز ، مهر آفاق ، جمال صفوي و تصنيف ساخته درويش خان در مايه اصفهان :

تار : سلمان سالک   سنتور : احمد رضاخواه   ني : احسان عابدي   ضرب :عمادمعين

همسرايان : باران رضايي ، سولماز بدري ، مريم بختياري ، احسان عابدي ، سلمان سالک

 

26- اجراي قطعاتي از کلنل وزيري : آرشام قادري

27- اجراي استاد داريوش طلايي و شاگردان ايشان ( بابک راحتي – علي کاظمي – اميرپويان بيگلر ) به شيوه علي اکبرخان شهنازي

 

28- تکنوازي کمانچه ( اجراي چهارمضرابهاي ابوالحسن صبا ) : همايون پشتدار

29- تکنوازي تار ( اجراي پايه هاي چهارمضرابهاي قديمي  و چهارمضراب ماهور درويشخان ) : سلمان سالک

30- تکنوازي سنتور ( اجراي چهارمضرابهاي حبيب سماعي در دستگاه سه گاه ) :  نعمت الله قنبري نيکدل

 

31- فيلم تعزيه در تالار وحدت: به تعزيه گرداني مرتضي صفاريان

32- بازخواني و اقتباس از صفحات بيات کرد، دشتي و بيات ترک اديب خوانساري به خوانندگي آقاي منصور برهاني و تار آقاي بهمن سپهري شکيب

33- تکخواني استاد احمد ابراهيمي: در جلسه ويژه اديب خوانساري

34- بازسازي و بازخواني آثار ضبط شده از سيداحمدخان با همراهي تارآقا حسينقلي در دستگاه چهارگاه: تارامين شريفي  آواز شهرام فراز

35- بازخواني صفحات ماهور سيداحمدخان با همراهي تار درويش خان (ضبط شده در سال 1284شمسي): تار امين شريفي                    آواز شهرام فراز

36- اجراي کنسرت بازخواني صفحه اصفهان و بيات ترک ظلي: آواز: پيمان نديمي فر، پيانو: غزال ناظر فصيحي

37- بازخواني صفحات چهارگاه و افشاري و يک تصنيف از ظلي: آواز: پيمان نديمي فر،         تار: بهاره فياضي

38- ک